रेल्वे कर्मचा्याने लिंग बदल ओप्रेशन केले, मुलापासून मुलगी बनला, त्यानंतर काय घडले त्याच्यासोबत वाचा सविस्तर.

राजेश पांडे (वय 35) हे पूर्वोत्तर रेल्वेमध्ये ग्रेड वन टेक्नीशियन म्हणून काम करतात. 2017 मध्ये त्याने आपले शेक्स बदलून घेण्याचे ऑपरेशन केले होते. आता तिला सोनिया पांडे म्हणून ओळखले जाते. आता ती शेक्स बदलून एक स्त्री बनली आहे. पण सोनियाच्या समस्या संपल्या नाहीत. अडचण म्हणजे त्याच्या आयडी प्रूफमध्ये लिहिलेलं लिंग आजही त्याला पुरुष समजतात, यामुळे सोनियाला नोकरीमध्ये खूप समस्या येतात. त्याची नवीन ओळख आता त्यांच्यासाठी त्रासदायक बनली आहे.

सोनियाने आपली ओळख आणि इतर कागदपत्रांमध्ये बदल करण्यासाठी अर्ज देखील लिहिला. त्या अ‍ॅप्लिकेशनमध्ये सोनियाने आपले नाव आणि शेक्स बदलण्याविषयी बोलले होते. परंतु हे अर्ज आल्यानंतर रेल्वे अधिकाऱ्यांनाही चक्कर आले. कारण त्यांच्या विभागात प्रथमच हा प्रकार घडला होता.

सोनिया बरेलीतील इजतनगर वर्कशॉपमध्ये काम करते. त्यांनी वर्कशॉपच्या महाव्यवस्थापकांना आपला अर्ज पाठवला परंतु आजपर्यंत सुनावणी झाली नाही ना आयडीमध्ये कोणताही बदल झाला. कंटाळलेल्या सोनिया यांना आपला अर्ज पूर्वोत्तर रेल्वे, गोरखपूरच्या महाव्यवस्थापकांकडे पाठवावा लागला.

सोनिया 2003 पासून वेर्स्टन रेल्वेमध्ये कार्यरत आहे. आम्ही राजेंद्रसिंह यांच्याशी बोललो ते इज्जतनगर पूर्वोत्तर रेल्वेचे पीआर आहेत. ते म्हणतातः

“बघा, हे असे प्रथमच घडले आहे. आमच्या विभागात लिंग बदलीचे हे पहिलेच प्रकरण आहे. जे कागदी बदल करायचे ते नियमांनुसार होतील. यात काही तांत्रिक गोष्टी लक्षात ठेवाव्या लागतील. आम्ही ते पहात आहोत. याशिवाय त्यांची (सोनिया यांची) याचिकादेखील पाठविली गेली आहे. ”

सोनिया 2003 पासून वेस्टर्न रेल्वेमध्ये कार्यरत आहेत. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांना ही नोकरी मिळाली. तो चार बहिणींचा एकुलता एक भाऊ होता. शस्त्रक्रिया होण्यापूर्वी राजेश (सोनिया) हिचा इज्जतनगरमधील महिलेशी विवाह झाला होता. पण हे लग्न टिकलं नाही. दोघांचा घटस्फोट झाला. राजेश स्वत:ला पुरुष म्हणून स्वीकारू शकत नव्हता हे त्यामागील कारण होते. स्वतःला आतूनच एका स्त्रीच्या रूपात बघायचे. आणि म्हणून त्यांनी लिंग बदलाचे ऑपरेशन करण्याचे ठरविले.

राजेश पांडे ऑपरेशनपूर्वी आम्ही सोनियाशी बोललो ती म्हणते:-“मी मोठी झाल्यावर लक्षात आले की मी स्वत:ला पुरुष म्हणून पाहत नाही. माझा आत्मा एखाद्या चुकीच्या शरीरावर टाकला गेला आहे असे मला वाटायचे. मला स्त्रियांसारखे रहायला आवडते, मेकअप करायला आवडते. माझ्या कुटुंबाने मला माझ्या बायकोशी लग्न करण्यास भाग पाडले. पण मी तिला सत्य सांगितले. ती मला माझ्यापासून विभक्त होण्यास तयार झाली. ”

सोनिया तिच्या आईबरोबर
सोनिया पुढे म्हणते:

“मी खूप नैराश्यात होते. मी अनेक वेळा आत्महत्येबद्दल विचार केला. मग कुणीतरी मला शेक्स चेंज ऑपरेशनबद्दल सांगितले. माझ्या कुटुंबीय या निर्णयामुळे खूश नव्हते. पण मी तयार होते. मी आणखी दु: खी होऊ इच्छित नाही. दोन वर्षे झाली. मला आता सामान्य वाटतंय. मी माझे नवीन नाव सोनिया ठेवले. परंतु माझी नवीन ओळख आणि नाव माझ्यासाठी समस्या बनले आहे. विशेषत: जेव्हा हे माझ्या नोकरीवर येते. मला ट्रेनमध्ये, बँकेत, कर्ज घेताना आणि इतर वैद्यकीय गोष्टींमध्ये खूप त्रास होतो. कारण माझ्या ओळखपत्रावर अद्याप माझे जुने नाव राजेश आहे. मी हे बदलण्यासाठी अर्ज देखील केला. माझ्या पॅनकार्ड आणि आधार कार्डमध्ये बदल झाला आहे. पण मला नोकरीशी संबंधित गोष्टींमध्ये खूप त्रास आहे. कारण मी तेच कार्ड घेते आणि बँक जाते पण तेथे ते विश्वास ठेवण्यास तयार नाहीत. मग मला माझी संपूर्ण कथा ऐकावावी लागते. असे बर्‍याचदा घडते. मी लज्जित आहे मला कर्ज मिळविण्यातही अडचण येत आहे.

पण सोनिया हार मानण्यास तयार नाही. त्यांना लढायचे आहे. आपल्यासारख्या लोकांसाठी.

सोनियासारखे आणखी बरेच लोक आहेत ज्यांना शेक्स चेंज ऑपरेशननंतर अशा प्रकारच्या समस्यांचा सामना करावा लागतो. शेखर प्रांजल सोबत आम्ही याबद्दल बोललो तो दिल्ली उच्च न्यायालय आणि खटला कोर्टात वकील आहे. प्रांजल म्हणतोः

“भारतीय राज्यघटनेच्या अनुच्छेद 15 नुसार कोणत्याही व्यक्तीची जात, लिंग, धर्म इत्यादींच्या आधारे कोणताही भेदभाव होऊ नये. या प्रकरणात आपले नाव आणि शेक्स बदलण्याचा पूर्ण अधिकार सोनिया यांना आहे. जेव्हा जेव्हा असे काही घडते तेव्हा आपल्या जिल्हाधिकाऱ्यांना पत्र लिहावे लागते. आपला संपूर्ण मुद्दा स्पष्ट करावा लागतो. तसेच आपल्या जन्म प्रमाणपत्रातही बदल करावे लागतात. जर सोनिया प्रमाणेच आपणास असे करण्याची समस्या असल्यास, तर त्यावरही तोडगा आहे. आपण उच्च न्यायालयात रिट याचिका लिहू शकता. हे एक प्रकारचे पत्र आहे. जे हायकोर्टाला लिहिले जाणारे एक पत्र आहे. जेव्हा आपले कोणतेही मूळ अधिकार रद्द केले जातात. कायदा आपल्याला आपले नाव आणि लिंग बदलू देतो.

दिल्ली, मुंबई, बेंगळुरू आणि इतर बर्‍याच मोठ्या शहरांमधील अनेक लोक त्यांचे शेक्स बदल ऑपरेशन करतात. छोट्या छोट्या शहरांमध्ये असे फार कमी होते. नवीन ओळखीसह जगणे सोपे नाही. वरून अशा कागदोपत्री कामात अडचणी आल्या तर आयुष्य आणखी कठीण होते.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *